Trong nhiều lớp học kỹ năng, người ngoài bốn mươi thường ngồi phía sau, ít phát biểu, và hay nói câu: chắc tôi già rồi học không vào.
Thực tế thì người trưởng thành có những lợi thế mà người trẻ không có — và các khó khăn của họ hầu hết là về hoàn cảnh chứ không phải về khả năng.
Những lợi thế thật
- Biết rõ vì sao mình học. Người trẻ thường học vì được bảo phải học; người trưởng thành chọn có mục đích. Điều này ảnh hưởng lớn tới việc có đi hết khoá hay không.
- Kinh nghiệm sống làm nền. Nhiều khái niệm mới gắn được vào điều đã trải qua, nên hiểu sâu hơn.
- Kỷ luật tốt hơn. Người đã đi làm quen với việc làm dù không thích.
- Biết đặt câu hỏi đúng. Kinh nghiệm giúp nhận ra điều gì quan trọng và điều gì không.
- Ít bị phân tán bởi những thứ chi phối người trẻ.
- Có mạng lưới sẵn — quan hệ nghề nghiệp, khách hàng tiềm năng, người giới thiệu.
- Hiểu khách hàng — với các nghề dịch vụ, từng trải là một tài sản thật.
Những khó khăn thật và cách xử lý
Trí nhớ ngắn hạn chậm hơn. Đây là có thật.
- Ghi chép nhiều hơn, đừng dựa vào trí nhớ.
- Ôn lại ngay sau buổi học, khi còn nóng.
- Học đều đặn thay vì dồn.
- Liên hệ cái mới với cái đã biết — đây là điểm mạnh của bạn.
- Ghi âm nếu giảng viên cho phép.
Cơ thể không như trước. Với các nghề đòi hỏi thể lực — bếp, thể thao, võ thuật:
- Khởi động kỹ hơn, không bỏ qua.
- Nói với giảng viên về chấn thương cũ hoặc bệnh nền.
- Tăng cường độ từ từ, đừng cố theo kịp người trẻ ngay.
- Nghỉ đủ giữa các buổi.
- Khám sức khoẻ trước nếu nghề đó đòi hỏi thể lực đáng kể.
Ngại vì tuổi. Đây là rào cản tâm lý lớn nhất.
- Trong lớp thường có nhiều người cùng cảnh hơn bạn tưởng.
- Không ai để ý bạn nhiều như bạn nghĩ — mọi người bận lo phần của họ.
- Việc hỏi khi chưa hiểu là chuyện bình thường ở mọi lứa tuổi.
- Nếu môi trường lớp làm bạn khó chịu, hãy tìm lớp có nhiều người trưởng thành.
Ngại công nghệ nếu khoá học dùng nhiều công cụ số:
- Hỏi trước khi đăng ký xem cần dùng gì.
- Nhờ người quen hướng dẫn phần cơ bản trước khi khai giảng.
- Nói với giảng viên — phần lớn sẵn sàng hỗ trợ.
Chọn khoá phù hợp
- Hỏi về độ tuổi trung bình của học viên.
- Hỏi cơ sở đã dạy người trưởng thành chưa và có điều chỉnh gì không.
- Ưu tiên lớp có lịch phù hợp với công việc — buổi tối, cuối tuần.
- Chú ý địa điểm — quãng đường xa là nguyên nhân bỏ giữa chừng phổ biến nhất với người đi làm.
- Hỏi về chính sách học bù — người trưởng thành có nhiều việc đột xuất hơn.
- Dự buổi học thử để cảm nhận không khí lớp.
Cân đối với công việc và gia đình
Đây là phần quyết định việc bạn có đi hết khoá hay không:
- Nói với gia đình trước và thống nhất — vài tháng tới bạn sẽ bận hơn.
- Sắp xếp lại việc nhà trong giai đoạn học, đừng cố gánh cả hai như cũ.
- Cố định khung giờ tự luyện và bảo vệ nó như một cuộc hẹn.
- Nói với cấp trên nếu việc học liên quan tới công việc — nhiều nơi hỗ trợ.
- Đừng đặt mục tiêu quá dày. Một khoá học một lúc.
- Tính cả thời gian đi lại khi lập kế hoạch.
- Chấp nhận sẽ có tuần không theo kịp — quan trọng là quay lại, không phải là không bao giờ hụt.
Học để làm gì — trả lời trước khi bắt đầu
Người trưởng thành đi học thường vì một trong các lý do sau, và mỗi lý do dẫn tới lựa chọn khác nhau:
- Đổi nghề hoàn toàn — cần khoá bài bản, đủ dài, có thực hành nhiều.
- Nâng cấp nghề đang làm — có thể học khoá chuyên sâu ngắn.
- Làm thêm ngoài giờ — cần kỹ năng đủ để nhận việc nhỏ, không cần trọn gói.
- Khởi nghiệp — cần cả kỹ năng nghề lẫn kiến thức vận hành.
- Sở thích cá nhân — hoàn toàn chính đáng, và nên chọn lớp không nặng về thi cử.
Viết ra một câu về việc bạn muốn làm được gì sau khoá học. Câu đó giúp bạn chọn đúng khoá và giúp bạn không bỏ khi mệt.
Về việc đổi nghề ở tuổi trung niên
Đây là quyết định lớn, cần nhìn thẳng:
- Tìm hiểu thị trường thật — nghề đó ở địa bàn bạn có nhu cầu không, thu nhập thực tế thế nào.
- Nói chuyện với người đang làm nghề đó — hỏi một ngày làm việc thật gồm gì, phần nào vất vả nhất.
- Tính giai đoạn thu nhập thấp lúc mới vào nghề, và chuẩn bị tài chính cho giai đoạn đó.
- Cân nhắc chuyển dần — làm thêm nghề mới trong khi vẫn giữ việc cũ, nếu được.
- Tận dụng nghề cũ — kinh nghiệm quản lý, bán hàng, quan hệ khách hàng chuyển được sang nghề mới.
- Đừng đầu tư toàn bộ tiết kiệm vào một khoá học hay một mô hình chưa kiểm chứng.
Sau khoá học
- Luyện ngay — kỹ năng không dùng thì mất, và người trưởng thành mất nhanh hơn nếu không củng cố.
- Nhận việc nhỏ trước để tích luỹ, đừng chờ tới khi thấy đủ giỏi.
- Giữ liên lạc với lớp — bạn học là nguồn việc và nguồn hỗ trợ.
- Ghi lại sản phẩm của mình để làm hồ sơ năng lực.
- Đừng so với người trẻ về tốc độ — so với chính bạn tháng trước.
Một điều đáng nhớ
Rào cản lớn nhất với người trưởng thành đi học gần như không bao giờ là khả năng tiếp thu. Nó là cảm giác rằng mình đã lỡ mất thời điểm.
Nhưng nghề nào cũng cần vài năm để thạo — và vài năm đó sẽ trôi qua dù bạn có học hay không. Câu hỏi thật không phải bạn bao nhiêu tuổi, mà là sau ba năm nữa bạn muốn mình làm được gì.
Câu hỏi thường gặp
Người trưởng thành có lợi thế gì khi đi học?
Biết rõ vì sao mình học nên ít bỏ giữa chừng, có kinh nghiệm sống làm nền để hiểu sâu hơn, kỷ luật tốt hơn, và có sẵn mạng lưới quan hệ nghề nghiệp.
Trí nhớ kém hơn thì học thế nào?
Ghi chép nhiều hơn thay vì dựa vào trí nhớ, ôn ngay sau buổi học, học đều đặn thay vì dồn, và liên hệ cái mới với cái đã biết — đây là điểm mạnh của bạn.
Nguyên nhân bỏ giữa chừng phổ biến nhất là gì?
Quãng đường đi lại xa, với người vừa đi làm vừa học. Nên cân nhắc kỹ địa điểm và tính cả thời gian di chuyển khi lập kế hoạch.
Đổi nghề ở tuổi trung niên cần chuẩn bị gì?
Tìm hiểu nhu cầu thật của nghề đó tại địa bàn, nói chuyện với người đang làm, chuẩn bị tài chính cho giai đoạn thu nhập thấp lúc mới vào, và cân nhắc chuyển dần thay vì cắt đứt.
Rào cản lớn nhất là gì?
Không phải khả năng tiếp thu mà là cảm giác đã lỡ mất thời điểm. Nhưng vài năm để thạo nghề sẽ trôi qua dù bạn có học hay không.
